Ważny wyrok NSA w sprawie opodatkowania marynarzy - przełom dla ulgi abolicyjnej

W poniedziałek, 15 grudnia br., Naczelny Sąd Administracyjny w siedmioosobowym składzie rozpoznał jedną z kluczowych spraw dotyczących opodatkowania dochodów marynarzy oraz możliwości zastosowania ulgi abolicyjnej. Orzeczenie to ma istotne znaczenie nie tylko dla marynarzy pracujących na statkach eksploatowanych przez podmioty norweskie, lecz także dla wykładni umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w szerszym kontekście.

Sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez NSA w październiku br. Wówczas sąd uznał jej doniosłość i zdecydował o przekazaniu jej do rozstrzygnięcia w poszerzonym składzie. Na to rozstrzygnięcie oczekiwało wiele postępowań dotyczących marynarzy, które zostały zawieszone.

Istota sporu - metoda unikania podwójnego opodatkowania

Prezes NSA skierował do siedmioosobowego składu pytanie prawne dotyczące wykładni art. 14 ust. 3 Konwencji między RP a Królestwem Norwegii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Spór dotyczył tego, czy w sytuacji, gdy polski rezydent uzyskuje dochody z pracy najemnej na statku eksploatowanym przez przedsiębiorstwo norweskie, ale nie podlega faktycznemu opodatkowaniu w Norwegii, możliwe jest zastosowanie w Polsce metody unikania podwójnego opodatkowania oraz ulgi abolicyjnej.

Bandera statku a faktyczny zarząd

NSA rozpoznawał skargę kasacyjną organów skarbowych od wyroku WSA w Gdańsku z 5 kwietnia 2022 r. (I SA/Gd 1599/21). WSA stanął po stronie podatnika - marynarza - wskazując, że kluczowe znaczenie ma miejsce faktycznego zarządu statku, a nie jego bandera ani fakt zapłaty podatku za granicą.

Sąd podkreślił, że organy podatkowe nie mogą poprzestawać na samym kwestionowaniu przedstawionych przez podatnika dokumentów, lecz są zobowiązane do rzetelnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Zdaniem WSA, organy nie wykazały, że norweska spółka nie sprawowała faktycznego zarządu nad statkiem, mimo że podnosiły argument bandery Wysp Bahama.

NSA: brak opodatkowania za granicą nie wyklucza zastosowania umowy

NSA oddalił skargę kasacyjną organów skarbowych i jednoznacznie wskazał, że:

• faktyczne powstanie obowiązku podatkowego za granicą,
• ani zapłata podatku w innym państwie,

nie mają decydującego znaczenia dla możliwości zastosowania umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz wynikających z niej mechanizmów ochronnych, w tym ulgi abolicyjnej.

Jednocześnie NSA skierował do Ministra Finansów postanowienie sygnalizacyjne, wskazując na poważne rozbieżności interpretacyjne pomiędzy organami podatkowymi a stanowiskiem samego ministra finansów. Sąd zwrócił uwagę, że dotychczasowe interpretacje ogólne nie wyjaśniły wszystkich wątpliwości i nie zapewniły jednolitości praktyki.

Wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2025 r. (II FSK 785/22) stanowi istotny punkt odniesienia w polskiej praktyce podatkowej dotyczącej marynarzy i stosowania umów podatkowych, szczególnie w kontekście ulgi abolicyjnej. Potwierdza on, że polski podatnik może skorzystać z ochrony przewidzianej w umowie o unikaniu podwójnego opodatkowania nawet w sytuacji braku faktycznej zapłaty podatku zagranicznego, co jest faktycznym wzmocnieniem praw podatników wobec nieracjonalnie restrykcyjnej praktyki organów fiskalnych.

Sprawa ma fundamentalne znaczenie dla setek postępowań zawieszonych przed sądami administracyjnymi oraz dla przyszłej praktyki organów podatkowych.

Źródło - Wyrok NSA z 15.12.2025 r., II FSK 785/22